Pierwsze tygodnie obowiązywania reformy Państwowej Inspekcji Pracy przyniosły wyraźny wzrost liczby zgłoszeń dotyczących przypadków, w których umowa cywilnoprawna mogła zostać zastosowana mimo faktycznego wykonywania pracy w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy. Według danych przedstawionych przez PIP, od 8 lipca do 13 sierpnia 2026 r. do Inspekcji wpłynęło 690 skarg i wniosków dotyczących nieprawidłowego wyboru cywilnoprawnej podstawy świadczenia pracy. Inspektorzy wydali jednocześnie 121 pisemnych poleceń odnoszących się do konieczności potwierdzenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Skala zainteresowania nowymi instrumentami PIP jest zauważalna już na tle danych obejmujących cały 2026 r. Od 1 stycznia do 13 sierpnia Inspekcja odnotowała 1794 skargi i wnioski dotyczące nieprawidłowego zastosowania cywilnoprawnej podstawy zatrudnienia. W analogicznym okresie poprzedniego roku takich zgłoszeń było 619. Oznacza to niemal trzykrotny wzrost liczby spraw tego rodzaju. Najwięcej zgłoszeń odnosi się do umów zlecenia oraz umów o świadczenie usług. Problem nie ogranicza się jednak do jednego segmentu gospodarki ani określonej kategorii zatrudniających. Z informacji Inspekcji wynika, że skargi dotyczą zarówno niewielkich przedsiębiorstw, jak i dużych podmiotów gospodarczych oraz jednostek sektora publicznego. Zgłoszenia pochodzą m.in. od osób wykonujących pracę w handlu, usługach, produkcji, gastronomii, ochronie, ochronie zdrowia oraz za pośrednictwem platform cyfrowych.

Nie każda skarga prowadzi do decyzji o istnieniu stosunku pracy

Wzrost liczby zgłoszeń nie jest równoznaczny z automatycznym wszczynaniem postępowań prowadzących do stwierdzenia istnienia stosunku pracy. Część wpływających do PIP spraw dotyczy stosunków zatrudnienia, które ustały jeszcze przed wejściem w życie nowych regulacji, część natomiast wymaga uzupełnienia braków lub przeprowadzenia dalszych ustaleń faktycznych. Ma to znaczenie z punktu widzenia konstrukcji nowych kompetencji Inspekcji. Ustawa przewiduje bowiem wieloetapowy mechanizm reagowania na nieprawidłowości. Jeżeli w toku kontroli zostanie ustalone, że w relacji łączącej strony dominują cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 k.p., właściwy organ PIP może – po umożliwieniu stronom przedstawienia stanowiska – wydać pisemne polecenie usunięcia naruszeń dotyczących funkcjonowania umowy cywilnoprawnej albo niezawarcia umowy o pracę. Podstawę prawną tego instrumentu stanowi art. 11 ust. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Dopiero niewykonanie polecenia dotyczącego zawarcia umowy o pracę może prowadzić do uruchomienia dalej idącego instrumentu przewidzianego w art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP. Przepis ten pozwala na stwierdzenie w drodze decyzji istnienia stosunku pracy, jeżeli zawarto umowę cywilnoprawną albo praca jest faktycznie świadczona za wynagrodzeniem w warunkach, w których – stosownie do art. 22 § 1 k.p. – powinna zostać zawarta umowa o pracę. Kompetencja do wydania takiego rozstrzygnięcia należy do okręgowego inspektora pracy. Oznacza to, że inspektor prowadzący kontrolę nie dokonuje samodzielnie administracyjnego ustalenia istnienia stosunku pracy. Jego ustalenia mogą natomiast stanowić podstawę wszczęcia odpowiedniego postępowania przed okręgowym inspektorem pracy.

Ponad sto kontroli i 121 pisemnych poleceń

Od wejścia w życie nowych regulacji inspektorzy pracy rozpoczęli ponad 100 kontroli dotyczących przestrzegania zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi. Według danych PIP 35 z tych kontroli zostało już zakończonych. W ich następstwie wydano 121 pisemnych poleceń potwierdzenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w przypadkach, w których zakwestionowano prawidłowość zastosowania cywilnoprawnej podstawy zatrudnienia. Liczby tej nie należy jednak utożsamiać z liczbą decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy. Według informacji przekazanych przez PIP, na dzień publikacji danych nie wystąpiły jeszcze przesłanki prowadzące do wszczęcia postępowań administracyjnych zmierzających do wydania takich decyzji przez okręgowych inspektorów pracy.

Przedsiębiorcy korygują podstawę zatrudnienia jeszcze podczas kontroli

Pierwsze dane wskazują również na prewencyjny charakter nowych regulacji. PIP odnotowała bowiem przypadki, w których podmioty kontrolowane dokonywały zmiany podstawy zatrudnienia jeszcze przed zakończeniem czynności kontrolnych i przed zastosowaniem przez inspektora przewidzianych prawem środków. W okresie od 8 lipca do 6 sierpnia 2026 r. inspektorzy uzyskali informacje o 201 przypadkach zmiany funkcjonujących umów cywilnoprawnych na umowy o pracę, zanim doszło do szczegółowego rozstrzygnięcia kwestii przez inspektora i skierowania odpowiednich środków prawnych. Zjawisko to może świadczyć o tym, że reforma oddziałuje na praktykę rynku pracy nie tylko poprzez stosowanie środków władczych, lecz także poprzez zwiększenie ryzyka prawnego związanego z utrzymywaniem cywilnoprawnego modelu współpracy w sytuacji, w której rzeczywiste warunki świadczenia pracy wykazują przewagę cech właściwych stosunkowi pracy.

Decyzja PIP i możliwość kontroli sądowej

Rozstrzygnięcie okręgowego inspektora pracy nie jest ostateczne w tym znaczeniu, że ustawodawca zapewnił stronom możliwość poddania go kontroli sądu pracy. Od decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy przysługuje odwołanie wnoszone za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy. Zgodnie z art. 477 ze znaczkiem 7b § 1 k.p.c. termin na jego wniesienie wynosi miesiąc od doręczenia decyzji. Sprawy te należą do właściwości sądu rejonowego – sądu pracy – właściwego według miejsca wykonywania pracy ustalonego w decyzji. Ustawa rozróżnia przy tym moment wywołania skutków prawnych przez decyzję oraz moment jej wykonalności. Decyzja od dnia wydania wywołuje przewidziane ustawą skutki związane ze stwierdzeniem stosunku pracy na gruncie prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz obowiązkowych wpłat na właściwe fundusze. Jej wykonalność następuje natomiast na zasadach określonych w art. 34 ust. 2k ustawy o PIP, w szczególności po bezskutecznym upływie terminu do wniesienia odwołania albo – w przypadku zaskarżenia – z dniem prawomocnego rozstrzygnięcia sądu, chyba że wcześniej nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Indywidualna interpretacja może ograniczyć ryzyko błędnej kwalifikacji współpracy

Drugim istotnym instrumentem wprowadzonym reformą jest możliwość uzyskania interpretacji indywidualnej dotyczącej kwalifikacji stosunku prawnego. Na podstawie art. 14b ustawy o PIP podmiot podlegający kontroli Inspekcji może wystąpić do Głównego Inspektora Pracy o ocenę, czy opisany we wniosku stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p. Wniosek może dotyczyć zarówno istniejącego stanu faktycznego, jak i planowanego modelu współpracy. Od 8 lipca 2026 r. Główny Inspektor Pracy wydał siedem takich interpretacji. W dwóch sprawach uznał za prawidłowe stanowisko wnioskodawców kwalifikujących relację jako cywilnoprawną. W pozostałych pięciu przypadkach ocenił natomiast, że opisane okoliczności przemawiają za istnieniem stosunku pracy. Interpretacja nie może być jednak traktowana jako bezwarunkowa gwarancja utrzymania cywilnoprawnego charakteru współpracy. Jeżeli podczas późniejszej kontroli zostanie ustalone, że rzeczywisty sposób wykonywania pracy odbiega od okoliczności przedstawionych we wniosku, organ PIP zachowuje możliwość samodzielnej oceny rzeczywistego charakteru stosunku prawnego.

Podane dane osobowe przetwarzane będą w celu i w zakresie niezbędnym do udzielenia odpowiedzi na przesłaną wiadomość. Podstawą prawną przetwarzania danych osobowych jest art. 6 ust. 1 lit. f RODO, tj. prawnie uzasadniony interes administratora w postaci kontaktu z użytkownikami strony. Udostępnienie danych jest dobrowolne, jednakże jest ono niezbędne do udzielenia odpowiedzi na pytanie.

Numer NIP

7752599405

Numer REGON

385176670

+48 690 519 875

Kancelaria Radcy Prawnego Jarosław Baraniak Łódź

adres:

ul. Narutowicza 18/7U
90 - 135 Łódź

e-mail:

poczta@kancelariabaraniak.pl

Twój e-mail:
Treść wiadomości: